آب انبار باسیلیکا

معرفی آب انبار باسیلیکا

آب انبار باسیلیکا یا همان «یره باتان سیسترن» (Yerebatan Sarnıcı)، دنیایی اسرارآمیز و تاریک در دل شهر اسطوره‌ای استانبول است که قرن‌ها از چشم جهانیان پنهان مانده بود و درست در زیر پوستِ شلوغ و پرهیاهوی این کلان‌شهر قرار دارد. استانبول، شهری شگفت‌انگیز است که روی مرز دو قاره آسیا و اروپا قدم برافراشته و هر گوشه از آن، داستانی از تقابل و همزیستی امپراتوری‌های بزرگ تاریخ را بازگو می‌کند. وقتی صحبت از مکان های دیدنی استانبول به میان می‌آید، ناخودآگاه تصویر مساجد باشکوه با مناره‌های بلند و کاخ‌های مجلل در ذهن مجسم می‌شود، اما این شاهکار زیرزمینی تلاقی متفاوتی از تاریخ و شکوه است.

آب انبار باسیلیکا، شاهکاری اسرارآمیز و بازمانده‌ای باشکوه از دوران امپراتوری روم شرقی (بیزانس)، یکی از شگفت‌انگیزترین دیدنی‌های زیرزمینی در دنیاست که در قلب تاریخی شهر استانبول خودنمایی می‌کند. این سرداب رویایی و کهن که در زبان ترکی به آن «یره باتان سیسترن» به معنای آب‌انبار فرو رفته در زمین می‌گویند، سالانه میلیون‌ها مسافر را که با تور استانبول به این کهن‌شهر سفر می‌کنند، به سوی خود می‌کشاند. وقتی قدم به درون این سازه باشکوه می‌گذارید، گویی ماشین زمان شما را به ۱۵۰۰ سال پیش و به اعماق تاریخ و باورهای اساطیری می‌برد؛ جایی که نورپردازی‌های سرخ و جادویی، تلالو آب و نوای موسیقی کلاسیک، فضایی وهم‌آلود و در عین حال به غایت زیبا خلق کرده‌اند. شناخت این بنای شگفت‌انگیز به شما کمک می‌کند تا در زمان بازدید از جاهای دیدنی استانبول، با دیدی عمیق‌تر به تحسین معماری باستانی بپردازید. در اینجا قرار است به طور کامل به بررسی تاریخچه، کشف، معماری عجیب و راهنمای بازدید از این جاذبه بپردازیم تا پازل سفر شما به این کلان‌شهر تکمیل شود.

​تاریخچه و اصالت نام آب انبار باسیلیکا

​ریشه ساخت این ابنیه تاریخی به قرن ششم میلادی، یعنی سال‌های ۵۲۶ تا  ۵۶۵ میلادی بازمی‌گردد. در آن زمان، امپراتور بزرگ بیزانس، ژوستینیانوس اول، دستور ساخت مخزنی عظیم را صادر کرد تا آب آشامیدنی مورد نیاز کاخ امپراتوری و ساختمان‌های اطراف را تامین کند. این بنای کهن دقیقاً در کنار مسجد ایاصوفیه کنونی بنا شد. اما چرا نام آن را باسیلیکا گذاشتند؟ در اصطلاح معماری و روم باستان، باسیلیکا به کلیساهای بزرگ و مکان‌های عبادتی با پلان مستطیلی شکل گفته می‌شد که محوری طولی داشتند. بررسی‌های تاریخی و اسناد باستان‌شناسی نشان می‌دهند که پیش از احداث این مخزن آب، یک کلیسای بسیار بزرگ و مجلل رومی بر روی این تپه اول قسطنطنیه قرار داشت. پس از تخریب یا تغییرات ساختاری، این آب‌انبار در زیرزمین آن کلیسا بنا شد و به همین دلیل مردم از همان دوران تاکنون، آن را با نام باسیلیکا سیسترن (سرداب کلیسا) می‌شناسند. این هماهنگی میان ادیان و سازه‌های کاربردی، از ویژگی‌های بارز تاریخ این منطقه است که امروزه به یکی از شاخص‌ترین مکان های دیدنی استانبول تبدیل شده است.

​داستان شگفت‌انگیز کشف دوباره آب انبار در دوران عثمانی

​با سقوط امپراتوری بیزانس و روی کار آمدن پادشاهان عثمانی، سیستم تامین آب شهری تغییر کرد و پادشاهان عثمانی ترجیح دادند از آب‌های جاری و لوله‌کشی‌های روی زمین استفاده کنند. همین امر سبب شد که آب انبار باسیلیکا رفته‌رفته به دست فراموشی سپرده شود و برای قرن‌ها هیچ‌کس از وجود چنین دنیای عظیمی در زیر پوست شهر خبر نداشته باشد. این بی‌توجهی تا اواسط قرن شانزدهم میلادی یعنی سال ۱۵۴۵ ادامه داشت. در این سال، به دستور پادشاه فرانسه (فرانسوای اول)، دانشمند، جغرافیدان و مکان‌نگار نامداری به نام «پتروس جولیوس» برای تحقیق درباره نسخ خطی و آثار باستانی روم شرقی به قسطنطنیه آمد.

​جولیوس در حین گشت‌وگذار در محله اطراف ایاصوفیه، متوجه رفتارهای عجیب مردم محلی شد. او دید که مردم از سوراخ‌ها و چاه‌های موجود در کف خانه‌های چوبی خود با سطل آب زلال بیرون می‌کشند و حتی گاهی از درون این چاه‌ها ماهی صید می‌کنند! کنجکاوی علمی جولیوس تحریک شد و او پس از جستجوی فراوان، راهی به این زیرزمین تاریک پیدا کرد. او با استفاده از یک قایق کوچک و چراغ دستی، در میان ستون‌های بی‌شمار این سرداب به گردش پرداخت، ابعاد آن را اندازه‌گیری کرد و نخستین نقشه رسمی آن را ترسیم نمود. او این یافته‌های شگفت‌انگیز را در سفرنامه خود چاپ کرد و دنیا را تکان داد؛ هرچند که مقامات وقت عثمانی باز هم تا مدت‌ها به آن بی‌توجه بودند و حتی گاهی از آن به عنوان محل تخلیه زباله استفاده می‌شد، اما در نهایت ارزش واقعی این جواهر معماری آشکار گردید.

معماری خیره‌کننده و ستون‌های باستانی اب انبار باسلیکا

​پایین رفتن از ۵۲ پله سنگی، شما را به فضایی به طول ۱۴۰ متر و عرض ۷۰ متر می‌رساند. این مخزن بزرگ و مستطیل شکل، مساحتی نزدیک به ۹۸۰۰ متر مربع را در بر می‌گیرد و گنجایش خیره‌کننده‌ای برای ذخیره آب دارد؛ این بنا می‌تواند حدود ۱۰۰ هزار تن (معادل ۹۸ میلیون لیتر) آب را در خود جای دهد. سقف این سازه عظیم بر دوش ۳۳۶ ستون مرمرین غول‌ پیکر قرار گرفته است که ارتفاع هر کدام از آن‌ها به ۹ متر می‌رسد. این ستون‌ها به شکلی کاملاً منظم در ۱۲ ردیف ۲۸ تایی چیده شده‌اند و فاصله هر ستون از دیگری حدود ۴.۸ متر است.

​نکته بسیار جالب در معماری این اب انبار این است که وقتی به ساختار ستون‌ها دقت می‌کنید، متوجه می‌شوید که آن‌ها ظاهری یکدست ندارند. دلیل این امر آن است که در زمان ساخت، برای صرفه‌جویی در زمان و هزینه‌ها، این ستون‌ها را از خرابه‌های ابنیه قدیمی‌تر باستانی و از نقاط مختلف امپراتوری به این مکان آورده‌اند. به همین جهت، جنس مرمرها و سبک تراشکاری آن‌ها متفاوت است؛ برای نمونه ۹۸ ستون به سبک کلاسیک کورینسیان (کورینتی) تراشیده شده‌اند و بخشی دیگر از ستون‌ها پیرو سبک ساده‌تر دورین هستند. دیوارهای پیرامونی این مخزن نیز از آجرهایی با ضخامت ۴.۸ متر ساخته شده و با ملات مخصوص عایقِ آب (ساروج) پوشانده شده‌اند تا از هرگونه نشت آب جلوگیری شود. برای کسانی که به معماری باستانی علاقه دارند، بازدید از این بنا در کنار گشت‌وگذار در مراکز خرید استانبول، تنوعی بی‌نظیر به برنامه سفر می‌بخشد.

​رمز و راز سرستون‌های مدوسا؛ نگهبانان طلسم‌ شده

​بدون شک یکی از جذاب‌ترین و مرموزترین بخش‌های درون آب انبار باسیلیکا، دو ستونی هستند که در انتهای ضلع شمال غربی قرار دارند و پایه‌های آن‌ها بر روی مجسمه‌های بزرگ سنگی از سر «مدوسا» (Medusa) قرار گرفته است. مدوسا در اساطیر یونان باستان، یکی از موجودات ترسناک (گورگون‌ها) بود که به جای مو، مارهایی خشمگین بر سر داشت و هر کس به چشمان او چشم می‌دوخت، فوراً تبدیل به سنگ می‌شد. در این آب‌انبار، یکی از سرها به صورت وارونه و سر دیگر به صورت کج قرار داده شده است.

​درباره علت این نوع قرارگیری، تئوریسین‌های تاریخ نظرات متفاوتی دارند. در باور خرافاتی و سنتی رومیان باستان، قرار دادن مجسمه مدوسا در پی ساختمان‌ها به عنوان یک توتم یا طلسم محافظتی برای دور کردن انرژی‌های منفی و شیاطین بوده است؛ معماران سرها را وارونه یا کج می‌گذاشتند تا قدرت طلسم چشم مدوسا خنثی شود و خود بینندگان و کارگران تبدیل به سنگ نشوند. اما از دیدگاه مهندسی و واقع‌گرایانه، دلیل این امر بسیار ساده‌تر است؛ این مجسمه‌ها صرفاً به عنوان بلوک‌های سنگی با ابعاد مناسب برای پایه‌گذاری و هم‌تراز کردن ارتفاع ستون‌های ۹ متری استفاده شده‌اند و چون در آن زمان این فضا پر از آب بوده و کسی مجسمه‌ها را نمی‌دیده، جهت قرارگیری آن‌ها اهمیتی نداشته است. امروزه این بخش از بنا، یکی از محبوب‌ترین نقاط برای ثبت عکس‌های یادگاری در میان مسافران است.

​سرگذشت، مرمت و تبدیل شدن آب انبار باسیلیکا به جاذبه گردشگری

​این سازه باستانی در طول تاریخ طولانی خود بارها تحت عملیات بازسازی قرار گرفته است. در دوران حکومت عثمانی و در زمان سلطنت سلطان احمد سوم در سال ۱۷۲۳، اولین مرمت جدی توسط یک معمار گیلانی انجام شد. بعدها در قرن نوزدهم و در زمان سلطان عبدالحمید دوم نیز بخش‌های دگرگون شده و ترک‌خورده ستون‌ها مرمت شدند و برای جلوگیری از ریزش، لایه‌های ضخیم سیمانی به دور برخی از ستون‌ها کشیده شد که ظاهر اولیه آن‌ها را تغییر داد. در قرن بیستم نیز بین سال‌های ۱۹۵۵ تا ۱۹۶۰ بازسازی‌های دیگری صورت گرفت. در نهایت، بزرگ‌ترین پروژه پاک‌سازی و آماده‌سازی در سال ۱۹۸۷ توسط شهرداری استانبول انجام شد که طی آن چندین تن گل و لای از کف مخزن خارج گردید و پلتفرم‌ها و مسیرهای چوبی برای راه رفتن بازدیدکنندگان ساخته شد تا این مکان رسماً به عنوان موزه به روی عموم باز شود. امروزه این سرداب تاریخی، لوکیشن فیلم‌های مشهور هالیوودی نظیر فیلم «دوزخ» (Inferno) با بازی تام هنکس و فیلم جیمز باند نیز بوده است.

​راهنمای جامع بازدید؛ دسترسی، ساعات کاری و بودجه

​اگر می‌خواهید بدانید که چگونه باید به این سرداب جادویی دسترسی پیدا کنید، بهترین نقطه برای شروع حرکت، میدان معروف تکسیم است. از میدان تکسیم راه‌های راحتی برای رسیدن به محله سلطان احمد وجود دارد. شما می‌توانید سوار فونیکولار شده و سپس با تراموای خط T1 به ایستگاه سلطان احمد بروید که کل این مسیر ریلی حدود ۲۰ دقیقه زمان می‌برد. همچنین اگر تمایل به استفاده از اتوبوس دارید، اتوبوس‌های خطی شما را در عرض ۲۳ دقیقه به این محله می‌رسانند. استفاده از تاکسی شهری نیز گزینه دیگری است که با توجه به ترافیک همیشگی، بین ۱۰ تا ۱۵ دقیقه زمان می‌برد. برای افرادی که عاشق پیاده‌روی شهری، عکاسی و کشف اتمسفر محلی هستند، یک پیاده‌روی ۴.۷ کیلومتری در حدود ۵۰ دقیقه از تکسیم تا سلطان احمد می‌تواند بسیار لذت‌بخش باشد.

• آدرس دقیق: استانبول، منطقه فاتح، محله سلطان احمد، محله علمدار، خیابان یرباتان.
• ساعت کاری: این مجموعه هر روزه در دو شیفت پذیرای گردشگران است؛ شیفت روزانه از ساعت ۹:۰۰ صبح الی ۱۸:۳۰ عصر و شیفت شبانه از ساعت ۱۹:۳۰ تا ۲۲:۰۰ شب. بازدید در شب با نورپردازی‌های متفاوت، اتمسفر خاصی دارد.
• هزینه ورودی: قیمت بلیط ورودی برای گردشگران خارجی به آب انبار باسیلیکا ۹۰۰ لیر ترکیه است. توجه داشته باشید که در این مجموعه کارت پاس موزه استانبول (Museum Pass) پذیرفته نمی‌شود و برای خرید بلیط در محل باید پول نقد (لیر) همراه داشته باشید یا از قبل بلیت خود را به صورت آنلاین خریداری کنید. با توجه به صف‌های بسیار طولانی در فصول بهار و تابستان، خرید آنلاین بلیت (هرچند ممکن است کمی کارمزد داشته باشد) به شدت در وقت شما صرفه‌جویی می‌کند. لازم به ذکر است که ورود برای کودکان زیر ۸ سال کاملاً رایگان است. برای بازدید کامل از این فضا، داشتن یک الی دو ساعت زمان و همراه داشتن یک دوربین باکیفیت برای عکاسی در نور کم پیشنهاد می‌شود.

​گشت‌وگذار در اطراف باسیلیکا؛ هتل‌ها و رستوران‌ها

​منطقه تاریخی سلطان احمد به دلیل تمرکز بالای جاذبه‌ها، کانون اصلی گردشگری استانبول است. شما می‌توانید پس از تماشای آب‌ انبار باسیلیکا، برنامه‌ای عالی برای چشیدن غذاهای لذیذ در بهترین رستورانهای استانبول یا استراحت در بهترین هتل های استانبول داشته باشید. در جدول زیر، نزدیک‌ترین اماکن به این جاذبه شگفت‌انگیز گردآوری شده است تا بتوانید به راحتی برای روز خود برنامه‌ریزی کنید:

• اماکن دیدنی و جاهای دیدنی نزدیک:
  • مسجد ایاصوفیه (فاصله: حدود ۷۰۰ متر)
  • فواره یا چشمه آلمانی‌ها (فاصله: ۲۰۰ متر)
  • مدرسه جعفر آقا (فاصله: ۲۳۰ متر)
  • موزه فرش (فاصله: ۴۰۰ متر)
  • کاخ توپکاپی، بازار بزرگ استانبول، مسجد آبی (سلطان احمد)، کلیسای ایا ایرنه و موزه باستان‌شناسی استانبول نیز در فواصل بسیار کوتاهی از این بنا قرار گرفته‌اند.
• رستوران‌های باکیفیت در نزدیکی:
  • رستوران کوفتجسی سلیم اوستا (فاصله: ۱۹۰ متر - عالی برای چشیدن کباب‌ها و کوفته‌های اصیل ترکی)
  • کافه و رستوران مادو (فاصله: ۲۵۰ متر - معروف برای دسرها و بستنی‌های سنتی)
  • رستوران چیدم پاستانیسی (فاصله: ۴۰۰ متر)
  • رستوران بسو بیسترو (فاصله: ۴۵۰ متر)
  • رستوران مک دونالد (فاصله: ۴۰۰ متر)
• هتل‌های تاپ و نزدیک برای اقامت:
  • هتل پرینت هاوس (The Print House)
  • هتل سورا هاگیا سوفیا (Sura Hagia Sophia)
  • هتل جلال سلطان (Celal Sultan)
  • هتل ننا (Nena) (فاصله: ۵۰۰ متر)
  • هتل مینا (Mina) (فاصله:ششصد و پنجاه متر)
  • هتل Four Seasons (چهار فصل) سلطان احمد و هتل آردن سیتی

​فرود در قلب تاریخ با خدمات مانلی پرواز پایتخت

​سفر به کلان‌شهر زیبای استانبول و قدم زدن در دالان‌های پررمزوراز آب انبار باسیلیکا، تجربه‌ای است که هر مسافری باید یک‌بار در زندگی خود آن را لمس کند. تنظیم یک برنامه‌ریزی دقیق، انتخاب هتل مناسب در نزدیکی بافت تاریخی و خرید پرواز با قیمت ایده‌آل، از مهم‌ترین دغدغه‌های هر مسافری است. آژانس مسافرتی مانلی پرواز پایتخت با سال‌ها تجربه در برگزاری تورهای لوکس، اقتصادی و تخصصی ترکیه، آماده است تا سفری بی‌دغدغه و سرشار از خاطرات شیرین را برای شما رقم بزند. از رزرو بهترین هتل‌های منطقه سلطان احمد گرفته تا خرید بلیت هواپیما و ارایه راهنمایان مجرب فارسی‌زبان، همه و همه خدماتی است که با بالاترین کیفیت در اختیارتان قرار می‌گیرد. اگر رویای قدم زدن در کنار ستون‌های مدوسا و شنیدن نوای آب در این سرداب باستانی را دارید، همین امروز با کارشناسان ما در مانلی پرواز پایتخت تماس بگیرید تا بهترین پکیج تور استانبول را متناسب با بودجه و سلیقه شما طراحی کنند. ما در تمام مراحل سفر، همراه و پشتیبان شما خواهیم بود.

​سوالات متداول کاربران درباره آب انبار باسیلیکا

​۱. دلیل نام‌گذاری این بنا به نام باسیلیکا چیست؟

باسیلیکا در فرهنگ رومی به معنای یک کلیسای بزرگ یا مکان عبادتی مستطیل شکل است. از آنجا که این آب‌انبار عظیم در زیرزمین یک کلیسای باستانی و بسیار بزرگ ساخته شده بود، به نام آب‌انبار باسیلیکا یا باسیلیکا سیسترن شهرت یافت. مردم محلی ترکیه به دلیل ستون‌های بی‌شمارش به آن «یره باتان سراای» (کاخ غرق شده) نیز می‌گویند.

​۲. مجسمه‌های سر مدوسا در کجا قرار دارند و چرا وارونه هستند؟

این دو اثر هنری اسرارآمیز در انتهای ضلع شمال غربی آب‌انبار و در پایه دو ستون قرار گرفته‌اند. بر اساس باورهای اساطیری رومی، سرها را وارونه یا کج می‌گذاشتند تا قدرت جادویی و شوم نگاه مدوسا که انسان‌ها را به سنگ تبدیل می‌کرد، خنثی شود. از نظر مهندسی نیز این سنگ‌ها صرفاً به عنوان پایه‌ای برای هم‌تراز کردن ارتفاع ستون‌ها استفاده شده‌اند.

​۳. آیا امکان استفاده از کارت موزه (Museum Pass) برای ورود وجود دارد؟

خیر، کارت پاس موزه استانبول در این مجموعه معتبر نیست. شما باید بلیط ورودی را که در حال حاضر ۹۰۰ لیر است، به صورت نقدی از باجه‌های بلیط‌فروشی تهیه کنید یا برای صرفه‌جویی در زمان و فرار از صف‌های طولانی، آن را به صورت اینترنتی خریداری نمایید.

​۴. بهترین زمان برای بازدید از آب‌انبار باسیلیکا چه ساعتی است؟

این مجموعه از ساعت ۹ صبح تا ۶:۳۰ عصر و سپس در سانس شبانه از ۷:۳۰ تا ۱۰ شب باز است. برای دوری از شلوغی و صف‌های بزرگ، توصیه می‌شود در اولین ساعات صبح (ساعت ۹) یا در زمان شیفت شبانه که اتمسفر مخزن با نورپردازی‌های ویژه بسیار رویایی‌تر می‌شود، از آن بازدید کنید.

​۵. دسترسی از میدان تکسیم به این جاذبه چگونه است؟

شما می‌توانید با استفاده از تراموای خط T1 به ایستگاه سلطان احمد بروید که راحت‌ترین روش است و حدود ۲۰ دقیقه طول می‌کشد. همچنین اتوبوس‌های شهری (۲۳ دقیقه پیاده‌شدن در سلطان احمد) یا تاکسی (۱۰ دقیقه) گزینه‌های دیگر هستند. پیاده‌روی از تکسیم تا این مکان نیز حدود ۵۰ دقیقه زمان نیاز دارد.